ANTRENMANIN TEMEL GÖREVLERİ

Doç. Dr. Uğur DÜNDAR - Antrenman Teorisi

ANTRENMANIN TEMEL GÖREVLERİ

Yarışsal spor için antrenmanın hedefi, sporcuların yarışmalarda en yüksek sporsal verime ulaşmaları için hazırlanmasıdır. Bu nedenle sporsal antrenmanın başlıca görevi, spor yarışmalarının özel gereksinmelerine ve antrenmanın gereksinmelerine dayandırılmıştır. Bu iki nokta dikkate alınmalıdır, çünkü sporun yarışsal verim yapısından kaynaklanan gereksinmeleri ile antrenman gereksinmeleri tam bir uyum içerisinde değildir. Bu da antrenman miktar ve yoğunluğunun genelde yarışmadakinden daha farklı olmasındandır. Verim yapısına dayandırıldığında spor antrenmanının başlıca görevi, bireysel verim faktörlerini iyi kullanma ve geliştirme ile özel (hedef) yarışmalardaki gerçek yarışma gereksinmelerine karşılık gelen faktörler arasındaki mevcut ilişkilerden ibarettir. Birey için verim faktörleri sıra ile beş gruba ayrılabilir: Sporcunun Kişiliği, Fiziksel Kondisyonu, Taktik Yeteneği, Spor Tekniği ve Koordinasyonu ile son olarak da Spor Bilimi bilgisini içeren Zihinsel Hazırlığıdır. Bunlar göz önünde bulundurularak spor antrenmanının başlıca görevleri aşağıdakiler gibi birbirinden ayrılmaz bir bütün olarak görülmeli ve izlenmelidir.

a. Kişiliğin Geliştirilmesi

Kişilik tavırlarda, inançlarda, alışkanlıklarda ve davranışlarda görülür. Bir taraftan antrenman ve yarışmanın gereksinmelerine paralel olumlu tavırlar o gereksinmeleri karşılayabilmek için bir koşul oluştururken diğer tarafta, bunlar sürekli olarak düzenli sporsal aktivite esnasında bireye kazandırılır. Yüklenen görevleri yerine getirmek için mücadele verirken kişilik sürekli etkilendiğinden antrenman yöntemi bilinçli ve sistemli pedagojik gözetim altında bulundurulmalıdır. Bu tür bir gözetim sporcunun yeterliliğini arttırmanın yanı sıra genel kişilik gelişmesini ilerletmek için yaptığı ağır ve sürekli artan çalışma yükünden doğan antrenman yönteminin karakter oluşturma eğiliminden faydalanmayı hedef almalıdır. Sporcunun karşılaştığı sorunların üstesinden gelmek ve yarışmada kazanmak için gereksinme duyulan temel inançların oluşturulması, özel ahlaki değerlerin geliştirilmesi ve yarışı gözlemek gerekir. Bunlar sporcunun yoğun, sürekli, sistemli ve kendine güvenli şekilde antrenman yapmasına olanak tanır. Düşünsel boyutta ve uygulama aşamasında takım sporlarında “Takım ruhunun” bireysel sporlarda “Ben ruhunun” gelişmesi çok önemli rol oynar. Son olarak antrenör, sporcusunun eğitimi ile ilgilenen diğer öğretmenlerle iş birliği yaparak onun zihinsel, estetik ve genel eğitimine katkıda bulunmalıdır. Bu ışık altında baktığımızda, antrenman işlemi sırasında sporsal başarıları artan bireyler, devletin spor alanındaki başarısını attırmak için faal olarak görev alan çok yönlü çalışan, yardım sever insan tipinin gelişmesinde öncülük etmekte, disiplinleri ile de spora yeni başlayan gençler için örnek olmaktadırlar.

b. Kondisyon

Esas olarak sürat, kuvvet ve dayanıklılığın geliştirilmesini içerir. Bu motorsal kondisyonel özellikler yarışsal spor olgusunun yeterliliği için gerekli ön şartlardır. Bu aynı zamanda tekniğin puanlandırıldığı veya iki sporcunun birbirlerine karşı yarıştığı,başarının büyük oranda çeşitli güç, teknik ve taktik yeteneklerin üstünlüğüne dayandığı bireysel veya takım sporları için geçerlidir. Antrenman “Bizzat uğraşılan yarışma dalının kendine özgü, fiziksel kondisyon normlarına uygun olarak yoğunlaştırılmasıdır.”35 Kondisyon çalışmalarının temel prensibi, oluşması sistemli antrenman periyotlaması ile birkaç yıl süren ve sporcuların var olan kondisyonundan daha fazlasını gerçekleştirmeye yönelik, çok fazla strese dayanabilme yeteneğine ulaşmasıdır.

c. Spor Tekniği ve Koordinasyon

Seçimi doğru yapılmış bir teknik, sporcunun fiziksel kondisyonunu en uygun ve ekonomik şekilde kullanmasına olanak tanır. Sporcu kendi fiziksel özelliklerine uygun olan tekniği benimser ve kendi branşına uygun şekilde kazanılmış refleksi harekete dönüştürür. Sporcunun gücü, dayanıklılığı ve sürat yeteneği geliştirildikçe tekniğin standardı da düzeltilmeye devam edilmelidir. Bu nedenle tekniğin ve koordinasyonun geliştirilmesi antrenmanın amaçlarından sadece ikisidir ve daima birbiri ile uyumlu olarak koordine edilmelidir. Ancak kazanılan veya benimsenip de uygulanmak istenen tekniği en iyi şekilde kullanabilmek için de sporcunun koordinasyonunun ya da başka bir deyişle sinir - kas uygunluğunun dengeli bir şekilde geliştirilmesi gerekir.

d. Taktik Antrenman

Sporcunun fiziksel kondisyonuna, psikolojik kapasitesine, genel olarak tüm motorsal özelliklerine göre ve de rakibinin zayıf ya da kuvvetli özelliklerine etkin bir şekilde karşılık vermesini veya müsabaka sırasında her türlü olası duruma adapte olmasını, büyük ölçüde verilecek doğru taktik olanaklı kılar. Ulusal ve uluslararası yarışmalarda yarışmaların değişen yoğunlukları nedeniyle taktik antrenmanın önemi sürekli olarak artmaktadır. Taktik antrenman, antrenman programını oluşturan diğer unsurlarında bütün yönlerinin esas kısmını oluşturmalıdır. Çünkü sporcu, yarışmaları kazanmasına olanak verecek taktikleri uygulamaya koyabilmek için bu konuda daha önceden çalışma yapmış ve yeteneklerini kazanmış durumda olmalıdır.

Harre spor taktiğinin isimlendirmesini, spor şekillerine ve spor türü gruplarına göre iki biçimde yapmıştır;

Bireysel Mücadele,

- Rakibin engellemesinin olduğu yarışmalar (Orta ve uzun mesafe koşuları, Bisiklet, Kayak, Kros, Yürüme)

- Rakibin etkisi altında olan yarışmalar (Kulvarlı koşu, Cimnastik, Kule atlama) İkili Mücadele,

- Rakibin engellemesinin olduğu yarışmalar (Boks, Eskrim, Güreş, Judo)

- Rakibin etkisi altında olan yarışmalar (Voleybol, Masa Tenisi, Çiftler Tenis, Takım Bisiklet).”

Görüldüğü gibi spor dallarının hepsinde kendine özgü bir taktik çalışmanın yapılması gerekmektedir.

e. Zihinsel Antrenman

Yarışsal sporla uğraşan sporcuların zihinsel yeteneklerinin daha fazla geliştirilmesi konusunda da uğraşılmalıdır. Antrenman esnasında sporcu kendisi için düşünebilmeli ve hareket edebilmelidir. Yarışmalarda sürekli artan verim standardı ve verim yoğunluğu için düşünceleri ile taktik fikirlerini uygulayabilmelidir, yeni teknikler geliştirmeli ve kendi antrenmanını planlayıp analiz edebilmelidir. Bütün bunları yapabilmek için sporcu sistemli olarak zihinsel yeteneklerini geliştirmeli, teorik spor antrenman bilgisini yenilemeli, bunu antrenman ve yarışmaya yaratıcı bir şekilde yansıtmasını öğrenmelidir. Bunun için zihinsel antrenman, spor antrenmanının ayrılmaz bir parçası olmalıdır.

Antrenmanın diğer önemli görevleri, dinlenme fonksiyonları ve yüklenme dayanıklılığını sürekli olarak geliştirmektir. Bunlar birbirleri ile yakından bağıntılıdır. Bir taraftan sporcu, sporsal verimi kısa sürede geliştirip istikrarlı kılmak için ağır yükle antrenman yapmalıdır, diğer taraftan ise çalışma yükü çok yüksek olmamalıdır, çünkü bunu başaramaz, diğer bir deyişle bunu gelişmiş verim şekline dönüştüremez. Bunu göz önünde tutarak sporcu, sistemli olarak antrenman yapmalı ve temel olarak uzun vadede ağır çalışma yükleri ile uğraşmalıdır.

Bunu başarmak için yorucu çalışmalardan sonra sporcunun kendisini toplamasına yardımcı olan fonksiyonların gelişmesinde etkili olan antrenman yöntemlerinin kullanılması gereklidir.